I runga i te 30 tau te roa o tetahi hononga ki te mahi tuatahi a John i Rotorua, kei te kaha tonu a Perrin Ag ki te whai waahi ki nga umanga ahuwhenua Maori i nga taumata maha. I te mea he umanga kua awhihia e matou Te Ao Māori hei tirohanga ano e mohio ai matou ki te huarahi e mahia ai e matou nga mahi me te pehea e taea ai e matou te hanga hua pai ake mo matou me o taatau kaihoko.
I tenei wa ka whakarato a Perrin Ag i nga paamu 23 a te Maori me te mana whakahaere (2.5mil kg MS, c. 50,000 SU) puta noa i te motu, me te 50+ o nga hononga ki nga kiritaki Maori, tae atu ki nga whanau , hap u , iwi, roopu roopu me nga hinonga taumata kawanatanga. Ko te umanga ahuwhenua Maori te 40% o nga moni whiwhi a te umanga, puta noa i te mekameka wariu, a kua uru te umanga ki nga wikitoria Ahuwhenua e rua (2003 & 2012) me tetahi whiringa whakamutunga (2006).
I Perrin Ag, e whakapono ana matou ki nga tohutohu whaihua, kua whakaingoatia e tautoko ana i te whai hua me te pumau. Ahakoa te awhina i a koe ki te whakatutuki i nga whakaritenga herenga, ki te whakapai ake i nga hua o te taiao, ki te whakatuwhera i nga huarahi hou ki te maakete, kei konei a matou kaitohutohu ki te tautoko i to umanga ahuwhenua Maori.
Mena kei te rapu tautoko tohunga koe, whakapaa atu ki a Perrin Ag i tenei ra – ka pai matou ki te mahi tahi me koe.
Nā tana whakapakeketanga i Pōneke i haere mai ai a Lee ki tana mahi nei. He Tāhū Paetahi Pūtaiao Otaota, ā, he mātanga hoki a Lee ki te tāhua mākete. Nā tana tūranga Pouwhakahaere e kore e kaha a Lee ki te puta ki ngā pāmu, heoi anō ki te puta atu ia ki waho, ka hākoakoa katoa ngā koko o tōna ngākau. He ahakoa kai te tari e mahi ana a Lee ināianei, kai konei tonu ia e kaha ana ki te tohutohu ki te arahi ki te tuku i ana matauranga rautaki a pāmu , ona whakaaro auaha, ana matauranga a Kāwanatanga, te mātai whakangao me te rangahau ohaoha ki ngā taringa pakiki.
A waho atu i a Perrin Ag, he tangata aroha ki te whakaako whutupōro, te mātakitaki i ana tokotoru e pakeke tupu ana me te ngaki māra tahi me tana hoa rangatira a Haidee.
"He pai ki ahau te wero ki te whakamana i nga tangata o a tatou waahanga tuatahi me te hikaka ki te kite i nga kaihoko ki te whakatutuki i o raatau wawata. Mena ka taea e tatou te akiaki i nga kaiahuwhenua ki te uru atu ki o raatau kaihoko, kia kaha ake te whai waahi ki o raatau mekameka tuku me te tiro i o raatau pakihi ma te tirohanga whanui, katahi ahau ka whakaaro he pai te heke mai o a tatou umanga."
Ko te hiahia o Hoera ki nga mahi ahuwhenua i timata mai i tana whakatipuranga i runga i te 1,000 heketea te rahi o te Teihana o Kereru e hoki atu ana ki te pae maunga o Ruahine. I haere a Joel ki te whiwhi Tohu Paetahi mo te Ag Science i Te Kunenga ki Massey, i whakatakoto te turanga mo te mahi i te wahanga tuatahi. I muri i te mahi ahuwhenua me te neke atu i te 12 tau o te wheako ngaio, i uru atu a Joel ki a Perrin Ag i te tau 2024.
Ko te kaha o Joel ki te whakaaro ki waho o te pouaka me te whakamana i etahi atu ki te ako me te tipu, ko te tikanga he pai tana mahi ki te whakahaere i te tirotiro paamu me te whakamahere rautaki. Kua whai waahi ia i mua ki te whakapakari me te tautoko i nga whakahaerenga aarahi a te Maori ma roto i nga kaupapa nui hei tirotiro i nga paamu.
I waho o te waahi mahi, he tangata whanau a Joel, he pai ki nga mahi penei i te eke paihikara maunga, te takahi me te hopu. E noho ana i roto i tetahi 'whare pakupaku' me te whakahaere i tetahi mahi paamu iti, e ngakau nui ana a Joel ki te whakatipu kai nui me te awhina i nga tangata ki te mohio no hea mai a ratou kai – i te wa e paru ana ona putu.
"Ka awhina ahau i o taatau kiritaki ki te wehe atu i o raatau rohe o ia ra, me te titiro ki nga mea ma te tirohanga whanui. E tino mohio ana ahau ki nga wero hauora hinengaro e pa ana ki to tatou umanga me te hiahia kia mau tonu te oranga o to tatou whenua me o tatou iwi. Kei te pirangi matou ki nga mahi ahuwhenua e whai angitu ana mo te wa roa me te kore e whakararu i te oranga o nga kaiahuwhenua."
Ko nga pakiaka o Chaylee kei roto i te Waiariki, i tipu ake ai ia i runga i te poraka oranga, i whakakorikori ai i tana hononga mo tona oranga ki te rohe. Kei Rotorua inaianei, he mahi nui tana ki te tautoko i to maatau Kaiwhakahaere, a Lee Matheson, ma te awhina i a ia ki te whakahaere i te whakakotahitanga o nga tangata me nga kaupapa kei muri, kei tua atu o te kuaha paamu.
Neke atu i te tekau tau o te wheako hei Kaiawhina Whakahaere me te Kaiwhakahaere Tari, he tohunga tino whakarite, mohio hoki a Chaylee. He rawe ia ki te hanga hononga, te whakahaere wa, me te whakaoti rapanga. He maha nga wahanga o ana mahi kanorau, tae atu ki te matauranga, te kawanatanga, me te iwi, me nga tau e whitu e mahi ana i te Whare Paremata mo Aotearoa Tuatahi.
I waho o te mahi, he kaha te noho a Chaylee. He pai ki a ia te noho ki waho, te haere hīkoi, te mahi i te whare takaro, me te manaaki i nga waa me tana kotiro iti.
"I kumea mai ahau ki a Perrin Ag na te kaha o te roopu hihiri me te ngakau nui.
He maha nga tohungatanga o nga mahi ahuwhenua me nga punaha miraka miraka a Mike ki a Perrin Ag. Whai muri i tana whiwhinga i te Tohu Paetahi Ahumoana mai i Massey, i timata ia i tana mahi i te taha o DairyNZ hei apiha tohutohu i whakahaerea e ia nga roopu korero me te whakahaere i te tirotiro paamu.
I wehe ia DairyNZ ki te haere ki te ao engari i roto i etahi marama ka pa te Covid, ka kati nga rohe, ka hoki mai a Mike me tana wahine a Nikita ki te kainga. I tana hokinga mai ki Aotearoa, i whai waahi ia ki te whakahaere i nga paamu aroturuki a DairyNZ i te mania o Hauraki i mua i tana urunga atu ki Halter.
Ka mutu tana OE, ka hoki ia ki te kainga ki Papamoa noho ai, ka uru atu ki te roopu Perrin Ag i te Hui-tanguru 2024.
"Ehara ahau i te tangata e pai ana ki te noho noa, e pai ana ahau ki te ako tonu. I kite ahau i te whai waahi ki a Perrin Ag. I te mea he pakihi ko o raatau whakaaro mo te whakapai tonu me te ako. He huarahi hou me te pai ake mo te mahi me te mea me noho tatou ki mua mo o taatau kiritaki."
I uru atu a Abbey ki a Perrin Ag i Hui-tanguru 2023 hei waahanga o te kaupapa whakangungu paetahi a te umanga, Empower.
I tipu ake a Abbey e karapotia ana e nga paamu miraka kau i roto i tetahi hapori pirihono ki te tonga o Waikato. I kite tonu ia i te kaha o nga kaiahuwhenua o te rohe ki te tautoko i tona hapori, na te mea i whakahihiko ia ki te ako i te Whare Wananga o Lincoln.
I tipu ake i roto i te hapori taiwhenua Ko Abbey i nga wa katoa e miharo ana ki te nui o nga mahi a nga kaiahuwhenua o te rohe ki te hapori. I hiahia ia ki te awhina ki te whakahoki mai ki te umanga me te whai waahi ki te awhina i ta maatau waahanga tuatahi ki te whakaputa kai kounga i runga i te taumau.
I te tau 2022, i noho a Abbey i te raumati hei kaiwhakangungu mo tetahi o nga mahi miraka tia arumoni tuatahi o Aotearoa. Ko tana kaupapa Whakahonoretia he rangahau miraka tia i te taha o etahi atu mahi miraka tuku iho me te aromatawai i nga mahi hanga miraka tia a meake nei.
Ko Abbey kei te whakamatuatanga hapati mo te mutunga o te tau 2025.
“I taku tipuranga kare au i noho ki te paamu, engari i mohio tonu ahau kei te pirangi au ki te mahi i roto i te rangai paamu. I pirangi ahau ki tetahi mahi e taurite ai te mahi i roto me waho o te paamu me te waahi ka taea e au te tautoko i nga kaiahuwhenua ki te whai hua mai i a raatau pakihi."
I tipu ake a Sam ki te paamu miraka kau i Te Hiku o Te Ika. Whai muri i tana whiwhinga mai i te Whare Wananga o Otago i te tau 2005 me tana tohu Whakahonore i roto i te hangarau koiora, he maha nga tau e mahi ana ia ki te rangahau rongoa i Aotearoa me Kotirana. I tana hokinga mai ki Aotearoa i te tau 2012, e wha nga tau i whakapaua e ia ki te mahi miraka kau i Te Taitokerau i mua i te hokonga mai o tetahi poraka e 56 ha i Taupо̄, i kitea tuatahi ai ia ki nga mahi ahuwhenua i raro i te potae hauota. I uru atu a Sam ki a Perrin Ag i te tau 2023 me te kawe mai i ona pukenga wetewete kaha e ahu mai ana i te huarahi tino pai ki te whakaoti rapanga. I waho o nga mahi ahuwhenua me nga mahi tohutohu, tera pea ka kitea e koe e rere ana ki te hii ika, ki te hopu hopu, ki te eke hukarere ranei.
"He maha nga kaiahuwhenua e pouri ana i mua i te huringa tere o te whenua ture. Ka whakapau kaha ahau ki te awhina i nga kaiahuwhenua ki te mohio he aha te tikanga o enei ture taiao mo a raatau pakihi, me te tuku otinga whaihua e taea ai e ratou te mahi i nga mea pai rawa atu, i te wa e mau tonu ana nga tikanga".
Pakeketia a Danni i te pāmu kau i Atiamuri ka noho hoki mō te rima tau hai pou hāpai kūtētē kau. He ahakoa tana mahi pāmu ehara i te mea ka noho motuhake ki tēnei mahi, ka aro atu hoki ki te rīhi motukā, ki te hauora me te mahi moana. He kaha tana aronga ki ngā take whakahaere me te tiaki moni, mātua ko te manaaki me te atawhai i ngā tini manuhiri ka whakatata mai, ka rua ko te tiaki i te taha ki te ao hangarau pēnā me ngā whārangi pāpāoho ki te ao hou ko te whakahaere tuku motukā, ā, tae rawa ki ngā kaupapa ako, te whakarite rōhi -a-mahi, H&S me te whakatika hapa. I whakapiri mai a Danni ki a Ag i te marama o Mei 2021, he ahakoa he tauhou he mātanga ki tōna ao pākihi koi i tāhuri mai ia ki tēnei whānau.
He wahine pānui pukapuka me ōna ngeru, he wahine takahi whenua haere ngāhere.
“I runga i ngā tini kaupapa whakawetewete, ara ake ai ahau ia rā ia rā – kāre i tua atu i te whakamutunga o aku mahi tatau kia ea ai– e whai tūranga mana ai taku tu ngātahi me tēnei tīma”.
I ahu mai i te papanga maroke me te ahuwhenua miraka kau, he ngakau nui tonu a Duncan ki te whakatipu i nga umanga rangai tuatahi. Ahakoa he mahi whangai kararehe, he ngahere, he ahuone, he haumi ranei kei waho atu o te kuaha paamu, ko te tino pai o te mahi pakihi ko te hiahia o Duncan. Whai muri i tana whiwhinga mai i te Whare Wananga o Massey me tana Tohu Paetahi mo te Putaiao Ahumahi i roto i te Ahuwhenua, ko te huarahi tuatahi a Duncan ki te arotau i te pakihi paamu ko te mahi hurihanga miraka kau. I whakahaere te kaupapa Duncan i te huringa me te whakahaere tonu i te paamu miraka kau mo nga tau e toru.
Mai i te hono atu ki a Perrin Ag i te tau 2011 ka mahi tahi a Duncan me te tini o nga kaihoko tae atu ki era 'waho o te kuaha paamu'. I runga i te kaha o ana mahi tātari haumi, rautaki pakihi me te whakahaere kaupapa, kei te kaha haere a Duncan ki te mahi tahi me nga kaihoko ki te wetewete me te whakauru i nga mahi ahuone me nga haumi ngahere ki roto i o raatau umanga paamu.
“Ko te hāpai o ōku hoa me te arataki i a rātou me ngā kōpikopikonga huhua o te ao hou taku oranga ngakau. Kia tū rangatira ai rātou, he aha i tua atu!”
I tae mai a Lee ki te umanga umanga ahuwhenua ma te ara kore e taea te whakatipu i te taone nui o Te Whanganui-a-Tara, he tohu Honore i roto i nga mahi putaiao tipu me te ono tau te mahi i roto i nga maakete putea. I tana mahi hei MD mo te umanga, kare a Lee e puta ki nga paamu pera i mua engari ka tino whai hua ia ina mahi ana ia. I a ia e whakawhiti ana i te papa mo te rūma poari, kei te tuku tohutohu a Lee i roto i nga waahanga o te rautaki pakihi paamu, te auahatanga o te punaha paamu, te whakahaere umanga, te tātari haumi me te rangahau ohaoha.
A waho atu i a Perrin Ag, he tangata aroha ki te whakaako whutupōro, te mātakitaki i ana tokotoru e pakeke tupu ana me te ngaki māra tahi me tana hoa rangatira a Haidee.
“Kai reira kē te ihi o taku mahi, ko te whakarangatira i ngā tangata mahi tahi pēnei i a tatou me te whakaputanga o ngā apataki ki te ao marama i runga i ngā whakatutukitanga a wō rātou tumanako-ā-ngākau. Mēnā tatou e tāea ki te whakaakiaki i ngā tangata pāmū ki te hono ki wō rātou kiritaki, me te ū a ringa raupā nei ki te ara whakaputa, me te titiro whānui ki tā rātou pākihi , ka harikoa katoa ahau i te mōhiotanga he ao ki tua mō tēnei tūmomo mahi”.